Auteur: Marianne Kok

De Galan groep organiseert een paar keer per jaar bijeenkomsten voor interim managers. Dit keer een keynote door Arre Zuurmond over zijn boek ‘Dwars door de orde. Actie is nodig! Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het kader van de opdracht aan Arre in de rol van regeringscommissaris Informatiehuishouding. Ronald Leushuis leidt het nagesprek met bijdragen van Hester van Buren (ex wethouder van Amsterdam) en Ellen Viergever (projectleider ambtelijk vakmanschap bij BZK).

Arre Zuurmond start zijn keynote met het aanhalen van een aantal bekende managementdenkers die lang geleden hebben geschreven over het besturen en inrichten van organisaties. Denk aan Max Weber met zijn toelichting op bureaucratie, hierarchische lijnen en efficient werken. Hij stelt de vraag aan de zaal welke mensen nog steeds werken in een bureaucratie. En dat is een groot deel van het publiek. Daarmee hebben we de discussie gelijk te pakken. Want past zo’n werkwijze nog wel in de huidige tijd? Het gesprek gaat met name over het publiek domein. Er worden veel stappen genomen om verandering aan te brengen in de bureaucratie. In de discussie vallen hele algemene termen die niet veel prijsgeven. Termen als transitie, systeemdoorbraken, veranderstrategie, inkapselen, sneeuwballen en snijden in hiërarchische lagen en opheffen van beleidsadviseurs.

Arre Zuurmond geeft voorbeelden van projecten die hij heeft opgezet waarbij vooral het doen centraal staat. Hij geeft aan dat je met het opruimen van bureaucratische rompslomp al snel veel tijd kunt winnen en stappen kunt maken. Arre spreekt over de tegenstelling tussen beleid en uitvoering. Hij pleit voor het indelen van bestuursprocessen naar het soort werk. Zo kunnen we preciezer kijken waar de processen meer efficiënt kunnen worden ingericht zodat de rompslomp verdwijnt.

Wat blijft hangen is het onderscheid tussen beleid en uitvoering. Hierbij worden alle disciplines genoemd die de grenzen bewaken van de uitvoering (inkoop, juridische zaken, hr) en niet te vergeten de hoeders van wetgeving zoals de participatiewet in balans.

Zijn de hoeders van het beleid niet het braafste jongetje van de klas? Hoe interpreteren we de wetgeving? Veel regelingen staan in de weg van het effectief functioneren van de professional, daar waar ze juist bedoeld zijn om te helpen.

Arre zuurmond

De eenzijdige conclusie om dan maar te snijden in de structuur vind ik niet passend. Met het weghalen van managementlagen en het wegsnijden van functies zoals beleidsadviseur worden er weer nieuwe problemen gecreëerd. Arre komt met een passender antwoord. Kunnen we een onderscheid maken tussen rechtmatigheid (5% veranderbaar) en rechtvaardigheid? Rechtvaardigheid betekent voor hem: het juiste doen. Dat is heel iets anders dan rechtmatigheid. Zijn alle bewijsstukken binnen? Check! Zijn alle boxjes afgevinkt? Check! Als we alles in de bureaucratische routine proppen, wordt het hoogstens rechtmatig. Dat gaat niet over het snijden in de structuur maar over denken vanuit het perspectief van degenen die gebruik maken van de diensten van de overheid. Er komen veel voorbeelden voorbij van problemen die al jaren spelen, waaronder de organisatie van de schuldhulpverlening, en de toeslagenaffaire.

Arre Zuurmond

Veel vertraging en rompslomp komt voort uit de verschillende overheidsdiensten
die hun eigen data beheren en niet met elkaar uitwisselen.

Arre Zuurmond

Dit zijn een aantal suggesties om dat te veranderen:

• Burgers hebben het recht om eigen informatieverzamelingen aan te leggen en ze moeten daarin gefaciliteerd worden. Daarnaast moeten
  zij betrokken worden bij de aanleg van informatieverzamelingen door de overheid.
• Wees transparant over de dataverzamelingen die de overheid heeft, en over welke algoritmen en welke modellen zij gebruikt. Geef burgers en maatschappelijke actoren toegang tot die dataverzamelingenen verstrek ze die zo mogelijk ook. Deze dataverzamelingen moeten
  zo open mogelijk zijn (FAIR oftewel Findable, Accessable, Interoperable en Reusable), waardoor informatieverzamelingen vanuit de samenleving eraan ‘geplakt’ kunnen worden.
• Kennisinstellingen van de overheid moeten al hun dataverzamelingen conform de idealen van de Open Science Foundation inrichten.
  Dat betekent onder meer dat kennisinformatie van overheden duurzaam ontsloten moet kunnen worden en dat die data herbruikbaar
  moeten zijn voor journalisten, maatschappelijke organisaties, kunstenaars, wetenschappers, ambtenaren, beleidsmakers en volksver-
  tegenwoordigers; kortom, voor alle burgers.
• De overheid moet al haar BI-informatie openbaar maken, uiteraard met inachtneming van privacy, beveiliging en geopolitiek landsbelang. Business intelligence is immers het informatiehart op basis waarvan de overheid meetbare en concrete beslissingen neemt.
• Niet de burger moet centraal staan, zoals decennialang betoogd, maar de relatie tussen de burger en de uitvoerend professional. Die relatie optimaal faciliteren zal de dienstverlening van de overheid aanzienlijk verbeteren. Door die relatie centraal te stellen, ontstaan handelingsperspectieven. Want dan kan je als organisatie de vraag stellen of je er alles aan hebt gedaan om die uitvoerende professional te laten excelleren. En dan kan je uitzoeken of er niet te veel administratieve lasten zijn of dat er innovaties zijn die je nog niet hebt geïmplementeerd.